Իսկ քաղաքական տարին իրոք ակտիվ էր, ինչն աննախադեպ է  նորանկախ Հայաստանի համար: Ընտրական տարվան` նման քաղաքական գործընթացներով հագեցած տարվա նախորդելու դեպք դժվար է հիշել մինչև հիմա անցկացված ընտրությունների դեպքերում: Տարին առանձնահատուկ է նաև նրանով, որ գործընթացներն ավելի ինստիտուցիոնալ և քաղաքագիտության տեսանկյունից` տրամաբանական  բովանդակություն և ձև ստացան:  Կյանքի տարբեր ոլորտներում արձանագրված նման հագեցվածությունը խոսում է մեկ բանի մասին` առաջիկա խորհրդարանական ընտրությունները կարևորագույն քաղաքական հանգուցալուծումներ են լինելու Հանրապետության կյանքում և նախանշելու են երկրի զարգացման հիմնական ուղղությունները տևական ժամանակահատվածի համար:

 Ինչքան էլ խուսափենք Հայաստանի առաջին նախագահին հիշատակելուց, միևնույնն է` չենք կարող բացառել եղած ակտիվ քաղաքական գործընթացներում նրա գործոնը: Դրան զուգահեռ` անհնար է չնկատել Տեր-Պետրոսյանի  քայլերի խամրումը, ինչի բացատրությունը մեկն է. Տեր-Պետրոսյանը վերադարձել էր “իր 88-ի” հետևից, գտավ այն, ուզում է հեռանալ, բայց նրան թույլ չեն տալիս: Ինքն է մեղավոր` պետք չէր քաղաքական դերն այդքան բնական կատարել: Համոզված եմ, եթե թողնեն` Տեր-Պետրոսյանը հենց հիմա էլ ոտաբոբիկ կվազի իր նախնիների գյուղի ավազոտ ճանապարհով`”իր 88-ը” գրկած և այնտեղ կսպասի հավերժության դռների բացմանը, բայց, ինչպես ասում են` ուր էր նրան էդպիսի բախտ: Կրկնենք` ՀԱԿ առաջնորդը ի սկզբանե նպատակ չուներ իշխանության գալ: Իմ այս պնդումն ունի երկու հիմնավորում, առաջին` Տեր-Պետրոսյանը տրամաբանել գիտի, երկրորդ` նա արդեն մեկ անգամ եղել է նախագահ: Առաջին հիմնավորման մասով`համոզված ենք, որ նա ունակ է այնքան տրամաբանելու, որ հանգած լինի համոզման, ըստ որի, նորից նախագահ դառնալով կորցնելու է այդքան դժվարությամբ գտած “իր 88-ը”, որովհետև ցանկացած առողջ դատողության տեր մարդն էլ կգիտակցի, որ ով էլ լինի Հայաստանի նախագահ` գերագույն ճիգեր գործադրելուց հետո էլ չի կարող այս ժամանակահատվածում անել այնքան, որ արժանանա ժողովրդի դրական վերաբերմունքի թեկուզ այն չափաբաժնին, որն առկա է հիմա Ազատության հրապարակում` նույնիսկ վերջին սակավաթիվ հանրահավաքների ժամանակ: Սա պետք է, որ գիտենար արդեն մեկ անգամ նախագահ աշխատած ՀԱԿ առաջնորդը: Նա ժամանակին բազմել է բարձրագույն  աթոռին, պատկերացնում է ղեկավարման բարդությունը` հատկապես նման դժվար իրավիճակներում:  Տեր-Պետրոսյանի վերջին քայլերը խոսում են այն մասին, որ նա այդքան քաջություն չունի կրկին ստանձնելու այդ կարևորագույն և մեր ժամանակներում անիծված պաշտոնը: Այսօր այդ պաշտոնը ստանձնելու համար գործնական շատ որակներ են պետք, իսկ Տեր-Պետրոսյանը տեսության մարդ է, ինչի վկան նրա պաշտոնավարման և վերակտիվացման տարիներն են: Բայց հետադարձ ճանապարհ էլ չունի, քանի որ որդեգրել է պայքարի շախմատային ոճը, որի տարրական պահանջներից մեկն ասում է` ձեռք ես տվել` պետք է խաղաս: Հիմա Ազատության հրապարակ գնացողները չեն կարողանում հասկանալ իրենց առաջնորդի` նման խամրած պահվածքի պատճառը: Իսկ Տեր-Պետրոսյանը մի բան է անում. փորձում է հնարավորինս երկար պահել գտած “իր 88-ը”, մինչև հարմար պահը, որ ծլկի` այն շալակած:  Իսկ ժամանակ ձգելու և վերագտած իմիջը պահելու համար անհրաժեշտորեն պետք է կատարի նաև դրական քայլեր, ինչը և արեց` իշխանությունների հետ երկխոսության տեսքով: Այն տվեց իր դրական արդյունքները և շարունակում է տալ: Գերակայում է այն կարծիքը, որ երկխոսությունը ընդհատվել է: Դա այդպես չէ` ձևաչափն է փոխվել: Նախորդ հոդվածներից մեկում գրել էինք, որ երկխոսության ժամանակ զիջելու հերթը ՀԱԿ-ինն է, որը ստիպված կհրաժարվի արտահերթ ընտրությունների պահանջից` ի պատասխան իշխանությունների` քաղբանտարկյալների ազատ արձակման և Ազատության հրապարակի վերադարձման քայլերին: Հաջորդ հանրահավաքը փետրվարին անցկացնելու մասին Տեր-Պետրոսյանի հայտարարությունը և արդար ընտրությունների անցկացման համար պլատֆորմ ձևավորելու մասին ՀԱԿ վերջին կոչը պատասխանն է իշխանություններին` արտահերթ ընտրությունների հարցում զիջելու մասին: Ուղղակի, ինչպես միշտ, այս անգամ էլ ընտրվեց պատասխանի ոչ տղամարդավարի ձևաչափը:

Արդյունքում` այսօր ողջ քաղաքական դաշտն կենտրոնանում է մեկ հարցի շուրջ` որի մասին առաջինը սկսել էր խոսել ՀՅԴ-ն` “Քվեն ուժ է” նախաձեռնությամբ: Բոլոր սուբյեկտները` սկսած իշխանական կուսակցություններից, ուժերը կենտրոնացնում են հանրապետությունում նորմալ ընտրություններ անցկացնելու հարցի վրա: Շատերին զարմացնում  է այն փաստը, որ այդ մասին ավելի շատ սկսել է խոսել ՀՀԿ-ն, բայց փոքր քաղաքական վերլուծության դեպքում դրանում եղած էական և արդյունավետ հատիկը նկատելը դժվար չի լինի: Բարձրաձայն անենք այդ դատողությունները: Երկրում բնականոն քաղաքական գործընթացներ ունենալու համար պետք է լինի լիարժեք պայմաններ կյանքի բոլոր ոլորտներում` առաջին հերթին` սոցիալական: Այսինքն` հասարակության առաջնային պահանջմունքները պետք է այնքան բավարարված լինեն, որ նա քաղաքականությունը դիտի ոչ թե միջոց իր օրվա հացը ապահովելու համար, այլ` նպատակ: Սա դասական քաղաքագիտության աքսիոմաներից է: Գաղտնիք չէ, որ այս պայմանն այսօր Հայաստանում չկա` օբյեկտիվ և սուբյեկտիվ պատճառներով:  Այս դեպքում ուժեղ իշխանությունների գործոնը դառնում է որոշիչ: Իշխանությունները նախաձեռնում են արդար ընտրություններ անցկացնելուն նախապատրաստվելու լայն գործընթաց, այդ մասին բարձրաձայնում արտասահմանյան այցերի ժամանակ, իսկ փորձը ցույց է տվել, որ ցանկության դեպքում իշխանությունը կարող է առավելագույնս իրականացնել ցանկացած քաղաքական ծրագիր` դրա համար, ինչքան էլ վիճարկելի հնչի ասելիքս, իշխանությունը ունի բավարար ուժ: Ուստի քաղաքական դաշտին հետևողները չեն կարող թերագնահատել  իշխող կուսակցության այս քայլը, որն առաջին հերթին պատասխանատվության ստանձնում է: 

Քաղաքական տարվա ավարտին քաղաքական ուժերը հանգեցին կարևոր եզրահանգման` առավելագույնս ժողովրդավարական ընտրությունների անցկացումը առաջնային խնդիր է և դրան պետք է ուղղվեն Հանրապետության քաղաքական համակարգի սուբյեկտների ջանքերը: Մնացածն այս պահին  ածանցյալ է: Բոլոր հիմնական քաղաքական ուժերի ուշադրության նման ինքնաբուխ և աննախադեպ համատեղումը դժվար թե դրական արդյունքներ չտա, առավել ևս, երբ աչքի առաջ են ՌԴ վերջին ընտրություններին հաջորդած գործընթացները:

Ա.Վ.