Ու կեղծվում է ընտրությունը:

Ու պղծվում է սրբությունը:

Ու ծակծկվում, մաղ է դառնում է արդարությունը:

Ու ծնկում է երկիրը:

Ու զոհվում ենք բոլորս:

Ու "պարտվում է Հայկը"…

Ձեր "Հովիվն" ու ձեր հոտը

Օրերս կինոթատրոն գնացի: Նարեկացու մասին ֆիլմ էր, ո՞նց չգնայի: Հանդիպել համաշխարհային մեծության մտածողի հետ, իմ ազգակցին, իմ հանճարեղ արյունակցին թեկուզ խաղարկային ֆիլմում` հրաշալի առիթ՝ մի քիչ մխիթարվելու ու մտածելու, որ Նարեկացի մեծարող հասարակությունը չի կարող մեռնել մեզ քաջ հայտնի անպատվաբեր մահերով: Թունելի վերջում լույս փնտրելու հավատ ու սպասում: Բայց ո՞ւմ հանդիպեցի: Մի՞թե սրբացած Գրիգոր Նարեկացուն: Քրիստոնյա փիլիսոփայի մտքի անըմբռնելի ակունքներից խմելու եւ հոգու խռովքը տեսնելու փոխարեն, մի սերիալային բալլադ տեսա: Սերիալներում կոչում-ապրում-մասնագիտությունից հեռացած ու սցենարի խեղճությունից անզորացած դեմքեր տեսա: Հա~, նորօրյա պոռնոաստղի հովերով տարված եւ սեփական անձի դերը,  մեղա քեզ, Տեր, Նարեկացու մասին ֆիլմ տեղափոխած Անժելա Սարգսյանին տեսա ու սարսռացի սրբի հիշատակի այս աստիճան անպատվությունից: Պետք էր իսպառ հարբել ու հիմնովին անջատել երեւակայությունը` մարդկային մեղսավոր վավաշոտությունն այդ աստիճան անճաշակ ու էժանանոց էպիզոդներով ներկայացնելու համար: Բա աղավնիների կրկեսային աճպարարությո~ւնը: Լավ, բա Նարեկա գյուղի  կողմերում մի մասրենի չկա՞ր, որ դրա ճյուղերից խորովածի շիշ սարքեին: Լավ, բա ֆիլմ նկարելու էդ "սուղ"միջոցների ցանկում "տապակած 2 թռչուն` սուպերմարկետից"  տող չկա՞ր: Մեկ էլ շատ տպավորվեց գեղջավագի (կարդալ` գյուղապետ) կերպարը, որ ճիշտ եւ ճիշտ ԱԺ պատգամավոր էր, եթե ազգագրական երգուպարի համույթից փոխ առած, լավ արդուկած հագուստը մի հրաշքով փոխեր թանկանոց կոստյումի հետ: Մանավանդ "հայվան" բառն էլ կարծես կարողանում էր արտասանել: Ամենից շատ ցավեցրեց նույն գեղջավագի վավաշոտ հայացքը սեփական հարսի հետեւից, որ այլ բան չէր, քան սերիալային մտածողության հստակ էկրանավորում եւ բարոյական արժեհամակարգի հերթական "պայթեցում": Ու սրա՞նք պետք է տեղ գտնեին Գրիգոր Նարեկացու մասին պատմող թեկուզ խաղարկային ֆիլմում: 2010 թվականին ռուսական "Կուլտուրա" հեռուստաալիքի “Библейский сюжет” ("Աստվածաշնչյան սյուժե") հաղորդաշարը 25 րոպեանոց մի  հաղորդում է   պատրաստել մեծ մտածողի, ճգնակյաց  Նարեկացու մասին: Նայեք դա ինտերնետում, խնդրում եմ, ու համեմատեք ոչ թե "Հովիվն" ու այդ հաղորդումը (ֆիլմն ու հաղորդումը պետք է որ անհամեմատելի արժեքներ լինեն), այլ ասելիքի լրջության մակարդակը, ցուցադրվածի ազդեցիկության աստիճանն ու դիտողի գիտակցության մեջ նոր լույսեր վառելու կարողությունը: Իմ երբեմնի գործընկերոջը` ֆիլմի ռեժիսորին, մի բան եմ ուզում շատ խնդրել` նկարի’ր ֆիլմ, անպայման նկարիր, բայց ոչ թե Նարեկացու, այլ միայն հովիվների մասին, ովքեր գոնե ֆիլմում չեն հասցնում մահանալ եւ իսկապես ոչխարներ են արածացնում: Ես հարգում եմ նրանց աշխատանքը, նաեւ`քո ձգտումն ու աշխատանքը,  բայց քո "Հովվի" պատճառով ես գլխահակ եմ իմ ժառանգների ու օտարների առաջ, Նարեկացու մեծությունը չիմացողների, չպատկերացնողների առաջ: Մի’ հանդուրժիր ՄԵԾ ՍՐԲԻ անպատվությունը: Նա մեղավոր չէ, որ քո հանդիսատեսը մեծ մասամբ ա’յս լեզուն ու ոճն է ընկալում:

Կիսահղի հայտնիներ

Աչքս է մտնում Մաշտոցի պուրակի շատ թարմ դեպքը: Ցերեկը երիտասարդներն այստեղ հայրենասիրական երգեր են երգում ու մաքուր քաղաքում ապրելու իրավունքը ճոճում, գիշերը տարածքն առած օլիգարխը գող կատվի պես հերթական "զխկտանոցի" շենքն է կանգնեցնում` ընդ որում, դա անում է ակտիվիստների աչքերին նայելու  պատասխանատվությունից խաբս տալով: Միանշանակ վստահ եմ, որ այս պայծառ ու շատ հուզված երիտասարդները պայքարից հետ կանգնող չեն: Սրանք ազնվության ու արդարության պակասից գազազող, շատացող տեսակ են, եւ դա լավ է այդ տեսակի շատության իմաստով: Նրանք կապացուցեն, որ յուրաքանչյուր, թեկուզ չափազանց հուզված ու ցցուն շարժում, կյանք է ու առաջընթաց: Այնպես որ, ուրախ եմ նրանց ավյունի եւ պայքարի համար: Սակայն նույն այս երիտասարդների կողքին ու նրանց սատարելու եկածների մեջ "բորբոս" եմ տեսնում: "Հայտնի" համարվողները մի քանի օր առաջ այցելել էին ակտիվիստներին ու իրենց զորակցությունը հայտնել նրանց: Նախ` ովքեր են դրանք: Երվանդ Մանարյանի, Անահիտ Բախշյանի, Աշոտ Ադամյանի կողքին, ամենից երկար հարցազրույցը տվեցին Հայկոն եւ Հովոն: Ի դեպ, պարզվեց, որ նրանք տիրապետում են մայրենիին բավականին գովելի որակով: Բայց եթե հայտնիներ են այս տղաները, ապա եկեք հիշենք` ինչո՞վ: Եթե Հովհաննես Ազոյանն իր հարցազրույցներից մեկում մասնագիտական "մեղայականով" է հանդես գալիս, թե` կար մի ժամանակ, երբ փող էի աշխատում եւ անորակ բան էի ստեղծում, հիմա` էլ չեմ անի, ապա Հայկոն, որի կերտած հեռուստատեսային կերպարը շատերի զարհուրանքն է առաջացրել, նման բան կարծես չի ասել: Ավելին, ես ումի՞ց պետք է պատասխան պահանջեմ այն բանի համար, որ Հայկոյի կերտած մեղմ ասած "քյառթ" կերպարը կրկնօրինակման դաս է դարձել 10-12 տարեկան տղեկների 90 տոկոսի համար: Հայկոն, որ այդքան լավ խոսում է գրական հայերենով, չի՞ պատրաստվում իր քաղաքացիական գիտակցության եւ մասնագիտական վտանգավոր խոտանի հակադրությունը շտկել գոնե "ներողություն, փող շատ էր պետք, էլ չեմ անի"-ով: Ի վերջո, չի  կարելի չէ՞, առավոտյան ակտիվիստների պաշտպանած այգում կույս լինել, իսկ երեկոյան`հեռուստաեթերում անբարոյական: Մասնագիտական "գռդոնի" մասին մի անգամ չէ, որ գրել եմ:Բայց եթե օրինակս իմ կոլեգաներն են եղել, չի նշանակում, որ մյուս մասնագետները պետք է ասեն` սա իմ մասին չէ: Չէ՞որ, ամեն մեկն էլ գումար է վաստակում, որ հաց առնի, բայց եթե դա անում ես մատաղ սերունդն այլանդակելու գնով, ուրեմն քո առածից հացի հոտ չէ, որ կգա: Ինչքան էլ դու մաքուր օդի կողմնակից լինես, արածիդ (այն էլ այդքան տեւական ու նպատակային) պատասխանատվությունից չես ազատվելու:

Եվ երկրորդ հարցը: Երեք օր առաջ մտավորականներն ու հայտնիներն այգում էին: Իսկ այսօ՞ր, իսկ վա՞ղը: Թե՞ ոմանց համար ներկայացումն ավարտված է:

Սովի հետեւանքն ու զոռբի հաղթանակը

Հրազդանում քաղաքապետի ընտրությունը կեղծեց  հենց ինքը` ընտրողը: Ծախվեց 5000 դրամով: Հարցը 5000-ը չի եւ հարցը վախը չի: Իրականում մարդիկ այլեւս կորցնելու բան չունեին, սրանց խնդիրը հավատի մահն էր: Սա թարգմանեցի այսպես` ի՞նչ կապ ունի` թե ում կընտրեմ, մեկ է, անցնելու է իշխանամետը, "քյարս" գոնե մի օրվա ուտելիքը կմնա:

Սա համարում եմ վերջի սկիզբ: Ինչպես որ վերջի սկիզբ եմ համարում սեռասարսափների ու դրա հետ կապված դատական նիստերի մասին մանրամասները Ախթալայից: Եվ սա իսկապես վտանգավոր է: Այստեղ է, որ բոլորս պետք է ոտքի կանգնենք ու գոչենք`ստո’պ: Ձեր լափի համար, ձեր անցավոր փառքի համար, ձեր ստամոքս լցնելու անկուշտ մարմաջի համար մի’ սրբապղծեք սրբերին, մի’ ծառահատեք այգիներն ու քաղաքը, մի’ մոխրացրեք սովածի հավատը, մի’ տվեք ձեր որդիներին հարուստ այլասերվածներին` լլկելու:

Միեւնույնն է` մի օր դուք էլ եք մեռնելու, ու արդար  դատաստանն առաջին հերթին ձեզպեսներին է սպասում: Եվ դուք վստահաբար գիտեք դա:

ՍՈւՍԱՆՆԱ ՄԱՐԳԱՐՅԱՆ